„Wiosna w Gościeradzu 2026” | Hołd dla Leona Wyczółkowskiego w roku 90. rocznicy śmierci artysty.
„Aby zrozumieć Leona Wyczółkowskiego – jego twórcze inspiracje, ducha oraz miłość całego życia, jaką było piękno natury (…) koniecznie musisz odwiedzić Gościeradz”.
Słowa te doskonale oddają charakter wydarzenia poświęconego jednemu z najwybitniejszych polskich i europejskich malarzy oraz grafików epoki Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego. Gościeradz stał się przestrzenią pamięci, sztuki i emocji. Miejscem, w którym historia nie zamyka się w datach, lecz nadal żyje w krajobrazie i ludziach, którzy o nią dbają.
W piątek 8 maja 2026 roku, w roku jubileuszowym 90. rocznicy śmierci Leona Wyczółkowskiego, odbyła się uroczystość „Wiosna w Gościeradzu 2026 – Śladami Leona Wyczółkowskiego”, zorganizowana przez Stowarzyszenie ARTECO, Instytut Skrzynki oraz Fundację Instytutu Skrzynki. Miejscem wydarzenia był Dom Saganowskich w Gościeradzu. To właśnie w tej malowniczej wiosce, pośród starych drzew i unikalnego światła, artysta odnajdywał natchnienie dla swoich słynnych pejzaży i portretów natury. Spotkanie zainaugurował występ Zespołu Folklorystycznego „Wiwaty” z Pobiedzisk, po którym gości powitali gospodarze Małgorzata i Józef Duksowie oraz w imieniu organizatorów Jan Babczyszyn.
Głos Gospodarzy i Organizatorów
Józef Duks przywitał gości honorowych oraz wszystkich zebranych. Następnie przypomniał historię w jaki sposób doszło do zamieszkania Mistrza właśnie w Gościeradzu.
Małgorzata Duks, ze wzruszeniem przybliżyła historię obiektu: – Znajdujemy się w miejscowości, którą Leon Wyczółkowski wybrał na swój dom i swoją codzienność. To tutaj czerpał natchnienie do dzieł, które dziś są dla nas wszystkich źródłem radości i dumy. Nasz rodzinny Dom Saganowskich należy do nas od pokoleń. Przed wojną tętnił życiem jako restauracja, sklep kolonialny i scena dla wydarzeń patriotycznych oraz teatralnych. To właśnie tutaj częstym gościem był Leon Wyczółkowski. Miał tu swoje stałe miejsce i czuł się jak w rodzinie. Dom ten zawsze pozostawał otwarty dla gości. Cieszymy się, że dziś, kultywując tę tradycję, możemy wspólnie wspominać Mistrza.
Dyrektor Instytutu Skrzynki, Jan Babczyszyn, podkreślił konieczność przywrócenia Gościeradzowi należnego mu miejsca na kulturalnej mapie Europy:
– Gdy przyjechałem tu po raz pierwszy, byłem poruszony faktem, że miejsce tak kluczowe dla ostatniego okresu życia Wyczółkowskiego pozostaje w cieniu. Jako Instytut Skrzynki podjęliśmy świadome działania na rzecz promocji obecności artysty w przedwojennej Wielkopolsce i na Pomorzu. Dawny dworek Wyczółkowskiego obecnie jest prywatną posiadłością. Skromna tabliczka na jego murach to za mało – to miejsce powinno przyciągać rzesze turystów i wielbicieli artysty, stanowiąc punkt odniesienia dla kultury ogólnopolskiej i europejskiej. Dzisiejsze wydarzenie to krok w stronę budowania godnego miejsca pamięci o wielkim Mistrzu tu w Gościeradzu, w gościnnych progach Domu Saganowskich.
Dziedzictwo, które łączy regiony
W części oficjalnej głos zabrał Jan Grabkowski, Starosta Poznański, wskazując na fundamenty społeczeństwa: – Bez kultury i bez pamięci społeczeństwo nie może przetrwać. Naszym obowiązkiem jest nie tylko pielęgnowanie historii, ale też aktywne tworzenie kultury na bieżąco, we współpracy z ludźmi, którzy oddają jej serce. Cieszę się, że dziś jesteśmy wśród takich ludzi.
Anna Kornelia Jędrzejewska, Dyrektor Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, mówiła o nieustannym odkrywaniu patrona: – Praca naszego zespołu muzealnego udowadnia, że dziedzictwo Wyczółkowskiego jest niewyczerpane. Nie ma roku, żebyśmy nie dowiedzieli się o naszym patronie czegoś nowego, nie usłyszeli nowych historii czy nie pozyskali nowych obiektów do zbiorów. Naszą misją jest nie tylko pamiętać, ale i wspierać inicjatywy takie jak ta w Gościeradzu, które realnie utrwalają pamięć o Mistrzu.
Głos zabrały również Irena Dabrowska (gość z Niemiec), która osadziła twórczość artysty w szerszym, ponadnarodowym kontekście europejskiej spuścizny, oraz Agata Banaszyk z MAT Deco, która wyjaśniła symbolikę przygotowanej przez siebie instalacji artystycznej.
Symbole Pamięci: Tablice i grusza „Małgorzata”
Kluczowym momentem było odsłonięcie 11 pamiątkowych tablic oraz plenerowej instalacji przygotowanej przez MAT Deco i MAT Bet. Każda z tablic odkrywa inny fragment życia artysty – jego relacje z naturą, ważnymi dla Wyczółkowskiego ludźmi i wielkopolskim krajobrazem. Instalacja przywołuje też nazwiska ważnych dla Wyczółkowskiego współczesnych mu postaci i artystów, między innymi: Adama Chmielowskiego (Brata Alberta), Cloud’a Monet’a i Maxa Liebermanna. Prezentacja instalacji odbyła się w ogrodzie przy Domu Saganowskich, ale docelowo znajdzie się ona na „Wyczółkowie” – w niedalekiej odległości od dawnego dworku Artysty.
Niezwykle symbolicznym gestem było posadzenie na terenie „Wyczółkowa” gruszy odmiany „Małgorzata” – ulubionego drzewa Wyczółkowskiego. W rolę matek chrzestnych wcieliły się: Małgorzata Duks, Małgorzata Hendrykowska (która uczestniczyła w ceremonii zdalnie) oraz Małgorzata Babczyszyn.
Uroczystość zakończyła się wspólnym złożeniem kwiatów na grobie Leona Wyczółkowskiego we Wtelnie. Spotkanie w Gościeradzu udowodniło, że pamięć o malarzu jest wciąż żywa, a miejsce, które niegdyś było jego „twórczym ukojeniem” Mistrza, dziś odzyskuje swój dawny blask i należne znaczenie.
