Takiej kawy, jak w Polszcze, nie ma w żadnym kraju.
(Adam Mickiewicz)
1 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień Kawy – święto ustanowione oficjalnie w 2015 roku przez Międzynarodową Organizację Kawy (ang. ICO, International Coffee Organization), a w marcu 2026 włączone do kalendarza obchodów ONZ.
Ten aromatyczny napój, towarzyszy każdego dnia milionom ludzi na całym świecie. Kawa jest bowiem jednym z najpopularniejszych napojów świata. Zawiera około 1000 związków chemicznych, w tym najbardziej znaną kofeinę, antyoksydanty (flawonoidy, polifenole, kwas chlorogenowy), w niewielkich ilościach witaminy z grupy B (B2, B3, B5) oraz minerały (magnez, potas, mangan, chrom). Warto w tym miejscu wspomnieć, że według badań naukowych, spożycie dziennie 2-4 filiżanek kawy (około 400 mg kofeiny) może mieć korzystny wpływ na nasze samopoczucie i zdrowie. Może przyczyniać się bowiem do obniżenia ryzyka chorób serca, zmniejszenia ryzyka nadciśnienia, wsparcia w cukrzycy typu 2, ochrony przed chorobami neurodegeneracyjnymi, poprawy funkcji poznawczych, ochrony wątroby, mniejszego ryzyka kamicy żółciowej, przyspieszenia metabolizmu, zmniejszonego ryzyka osteoporozy i działania przeciwzapalnego. Kawa ma jednak także swoje wady. Nadmiar kofeiny może t powodować nerwowość, bezsenność, kołatanie serca, niepokój, nasilać objawy refluksu, zgagi i wrzodów żołądka. Ponadto kofeina może wpływać negatywnie na wchłanianie niektórych leków (np. na tarczycę, antydepresantów).
Swoją niezwykle bogatą tradycję parzenia, podawania i picia kawy mają liczne kraje na całym świecie. W Polsce zwyczaj ten został opisany już przez Adama Mickiewicza w Panu Tadeuszu, co świadczy o tym, jak ważny był to napój. Ważną rolę pełniły szlaki handlowe, dzięki którym ziarna kawy docierały na teren Rzeczypospolitej przede wszystkim z południa (np. szlak handlowy wiodący przez Jarosław i Kamieniec Podolski). Założycielem pierwszej kawiarni w Europie Środkowej(w Wiedniu), był Polak – Franciszek Kulczycki (XVII w.), natomiast pierwsza kawiarnia w Polsce, została otwarta w Warszawie w 1724 roku, co zapoczątkowało kulturę picia kawy i rozkwit kawiarnianego życia.
Znamy wiele metod parzenia kawy, a najważniejsze z nich to:
- Kawa przelewowa: gorąca woda kapie przez zmieloną kawę w filtrze, wydobywając smaki podczas przepływu. Ma czysty, łagodny i spójny smak. Najlepsza do codziennego parzenia i większych ilości.
- French Press – prasa francuska: grubo zmielona kawa zaparzona w gorącej wodzie, a tłok z metalowym filtrem oddziela zmieloną kawę po naciśnięciu. Ma bogaty, pełny i mocny smak. Najlepsza dla osób, które lubią cięższą, bardziej oleistą kawę.
- Pour Over (ręczne parzenie), gorąca woda jest ręcznie wlewana na zmieloną kawę w filtrze, co umożliwia precyzyjną kontrolę czasu parzenia i przepływu wody. smak jasny, czysty i niuansowany. Najlepsza dla miłośników kawy, którzy lubią praktyczne podejście.
- Aero Press: zmielona kawa moczona w gorącej wodzie, a następnie pod ciśnieniem przepuszczana przez filtr. smak gładki, bogaty i o niskiej kwasowości. Najlepszy do podróży lub pojedynczych porcji.
- Espresso parzona w Ekspresie ciśnieniowym. Drobne zmielone ziarna są ściśle ubite, a przez nie przepuszczana jest gorąca woda pod ciśnieniem, co daje skoncentrowany napój. Smak intensywny, wyrazisty i kremowy. Najlepsza do napojów na bazie espresso, takich jak latte, cappuccino i macchiato.
- Cold Brew to grube zmielone kawy moczone w zimnej wodzie przez 12-24 godziny, co daje gładki koncentrat o niskiej kwasowości. Smak ma gładki, słodki i mniej kwaśny. Najlepsze do mrożonej kawy lub orzeźwiających letnich napojów.
- Moka Pot, woda w kawiarce jest podgrzewana w dolnej komorze, co wytwarza ciśnienie pary, które wtłacza wodę przez zmieloną kawę do górnej komory. Smak mocny, bogaty i lekko gorzki. Najlepsze do mocnej kawy przypominającej espresso bez ekspresu do kawy.
- Perkolator, powstaje gdy woda jest podgrzewana i wielokrotnie przechodzi przez zmieloną kawę, wydobywając smaki z czasem. Smak ma wyrazisty i intensywny. Najlepsze dla miłośników kawy w podróży.
- Syfon, woda jest podgrzewana w dolnej komorze, co wytwarza ciśnienie pary, które wtłacza wodę do górnej komory z zmieloną kawą. Gdy ciepło jest usuwane, zaparzana kawa filtruje się z powrotem. Smak ma czysty, aromatyczny i herbaciany. Najlepszy dla wizualnie imponującego i delikatnego doświadczenia parzenia.
- Kawa po turecku, czyli drobno zmielona kawa jest gotowana w wodzie (często z cukrem) w specjalnym dzbanku zwanym cezve i podawana bez filtra. Smak ma mocny, gęsty i ziarnisty. Najlepszy dla tradycyjnych miłośników kawy, którzy lubią wyrazisty, niefiltrowany napar*.
Warto pamiętać, że są osoby, które z różnych powodów nie mogą spożywać kawy naturalnej, ale mogą wybierać spośród dostępnych na rynku zamienników w postaci kawy bezkofeinowej. Zyskuje ona coraz bardziej na popularności, gdyż posiada smak i aromat kawy, co dla niektórych jej koneserów jest najistotniejszą cechą, wpływającą na codzienny rytuał parzenia i picia kawy. Podobnie kawa zbożowa może zastąpić kawę naturalną, a także stanowić codzienny dodatek do dań i deserów.
Warto w tym miejscu wspomnieć, że w dniu 30 kwietnia 2026 r. na Listę Produktów Tradycyjnych została wpisana w kategorii Napoje: „Kawa zbożowa jęczmienna z Pecnej” (woj. wielkopolskie). Instytut Skrzynki – Instytut Dokumentacji, Rozwoju i Promocji Dziedzictwa Kulturowego i Kulinarnego Powiatu Poznańskiego wraz z Kołem Gospodyń Wiejskich „Piękni i Młodzi” z Pecnej przygotował wniosek o wpis Kawy zbożowej jęczmiennej z Pecnej, który otrzymał pozytywną rekomendację i w efekcie Lista produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi powiększyła się o kolejny spożywczy produkt lokalny – tym razem z Pecnej (gm. Mosina, pow. poznański).
Zachęcamy również do odwiedzenia kawiarni, znajdujących się na Szlaku Kulinarnym „Smaki Powiatu Poznańskiego”, a są to Cukiernia, Kawiarnia „RYNEK 10” – Jacek Grzeczka oraz Cafe reSzka – kawiarnia i naleśnikarnia w Buku.
Więcej informacji o kawie:
Justyna Kowalska-Bąbik. Fakty i mity na temat picia kawy cz.1., źródło: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/fakty-i-mity-na-temat-picia-kawy-cz-1/
Zacznij dzień od kawy, źródło: https://kobieta.onet.pl/zacznij-dzien-od-kawy/c6rpmzv
* Sposoby parzenia kawy, źródło: https://miloroast.com/sposoby-parzenia-kawy
