Przejdź do głównej treści

Tradycje dudziarskie

Tradycje i obyczaje regionalne
element dekoracyjny
element dekoracyjny

Dane kontaktowe:

Dudy to najstarsze instrumenty w Wielkopolsce, jednak oprócz Wielkopolski spotkać je możemy na Podhalu i w regionie Żywca. Natomiast regionem wielkopolskim, gdzie nadal możemy usłyszeć grę na koźle – jednej z odmian dud – są okolice Nowego Tomyśla i Zbąszynia. To właśnie od tego instrumentu pochodzi nazwa mikroregionu Region Kozła.

Występujące w kilku odmianach dudy, kozioł i siesienki, wyróżnia budowa oraz skala dźwięku. Dudy składają się z czterech zasadniczych części: piszczałki melodycznej, zwanej przebierką (posiada 7 lub 8 otworów), wora, zwanego miechem, stanowiącego zbiornik powietrza, do którego przyczepione są kolejne części instrumentu. Wór jest często zdobiony, a także pokryty podszewką w kolorze czerwonym, amarantowym lub zielonym. Koleją częścią jest piszczałka burdonowa, zwana basem lub bąkiem. Tu również występuje komora powietrzna, piszczałka i rezonator, nazywany rogiem basowym. Ostatnią część stanowi dymka, czyli mieszek zbudowany z trzech deseczek połączonych kawałkiem skóry, tzw. karku. Kozioł jest odmianą dud, gdzie w budowie piszczałki występuje 8 otworów. Cechą charakterystyczną jest wór wykonany z koziej skóry z zachowaniem włosia. Dźwięk kozła jest również charakterystyczny, o innej niż dudy skali. Elementy drewniane wykonane są najczęściej z takich gatunków drewna jak: śliwa, wiśnia, mahoń i heban.

Znawcy zwracają uwagę, że dudy należą do instrumentów bardzo trudnych do opanowania. Nauka gry, wyjątkowy dźwięk i linia melodyczna stanowią wyzwanie dla wielu współczesnych muzyków. Muzyka dudziarzy towarzyszyła mieszkańcom wsi przy okazji wydarzeń, którym towarzyszył taniec. Repertuar bowiem bogaty jest w przyśpiewki, obrzędowe pieśni, którym towarzyszyły tańce takie jak: marsz, polka, wiwat, szocz, walcerek, czy przodek. Folklor taneczny, związany z muzyką dudziarską charakteryzuje żywotność, ruchliwość i „zdobnictwo” melodii. Towarzyszyły one podczas wesel, zabaw, dożynek, Bożego Narodzenia. Ciekawostką jest to, że na pograniczu wielkopolsko-lubuskim na różnych odmianach dud grano przy odmiennych uroczystościach i obrzędach. Przykładem jest kozioł biały, na którym dudziarze przygrywali weselnikom oraz kozioł czarny, który towarzyszył podczas ślubu.

Wiedza i umiejętności dotyczące dud zostały docenione przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowy Instytut Dziedzictwa. Na „Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego” znajdują się bowiem aż cztery wpisy, dotyczące tradycji dudziarskich:

  • w 2014 r. wpisano Umiejętność wytwarzania instrumentu i praktyka gry na kozie (dudach podhalańskich)
  • w 2017 r. wpisano Tradycje dudziarskie w Wielkopolsce
  • w 2017 r. wpisano Umiejętność gry na dudach żywieckich oraz sposób ich wytwarzania
  • w 2018 r. wpisano Gajdy – umiejętność wytwarzania instrumentu i praktyka gry.

W powiecie poznańskim tradycje dudziarskie kultywuje działający już od 53 lat Zespół Pieśni i Tańca WIWATY z Pobiedzisk z jego liderem Andrzejem Horbikiem, który gra między innymi na dudach i koźle weselnym. Warto też dodać, że w styczniu tego roku Andrzej Horbik został wyróżniony przez starostę poznańskiego Jana Grabkowskiego statuetką Osobowości 25-lecia Powiatu Poznańskiego podczas gali z okazji 25-lecia powiatu.

Fot. źródło: A. Horbik


  • Autor: Administrator Strony
  • Opublikowano: 07.03.2024, 12:17
  • Ostatnia edycja: 07.03.2024, 12:17
element dekoracyjny
element dekoracyjny